CHUYỆN VỀ NGƯỜI HIỀN CỦA VĂN CHƯƠNG NAM BỘ - NGUYÊN NGỌC

Còn những người viết trẻ tài năng thì sớm già dặn, bằng tiếng nói từng trải của họ về cuộc đời, như họ từng có mặt ở đó từ bao giờ. Nguyễn Ngọc Tư đấy.

Nên người nhiều tuổi, người ít tuổi, họ là bạn. Có một đôi bạn như thế dưới miền Tây, Trang Thế Hy – Nguyễn Ngọc Tư, cách nhau đến hơn nửa thế kỷ tuổi. Mà tri âm...

Tôi có biết ít nhất hai chuyện về đôi bạn này.

Hồi Cánh đồng bất tận bị đánh, anh Trang Thế Hy rất buồn. Không phải chỉ vì Cánh đồng bị đánh. Cả chuyện nó được bênh cũng buồn, còn buồn hơn. Đánh bênh, chê khen, đều trật. Cái truyện thống thiết quằn quại hạnh phúc và đau khổ, tình yêu và thù hận, nhân ái và bạo tàn đều cùng cực ấy của con người – lạ và ghê gớm thay, lại của cùng mỗi một con người – của một thuở hôm nay và của muôn đời bất tận, bị cả hai phe ráo riết coi là chuyện chống tiêu cực thời thượng. Phe hung hăng chửi nó bôi đen xã hội, phe nức nở khen nó dũng cảm tố cáo cũng chính cái xã hội đó. Sầu nhất trên đời là một tuyệt tác bị đọc một cách sát đất, tầm thường.

Buồn, anh Trang Thế Hy ngồi lặng một mình trong vườn dừa vắng của anh, người tinh lắm cũng chỉ thấy anh uống rượu nhiều hơn mọi ngày một ít. Những ngày ấy, Tư không lên với anh. Anh nhớ, nhưng vì chính điều đó mà trong thâm tâm anh mừng: cô bé ấy rất bản lĩnh. Vui không háo hức khoe, khó, cả hiểm nguy, không hoảng hốt tìm chỗ dựa. Bản lĩnh và tư cách. Mạnh mẽ và im lặng. Chịu một mình. Hiền dịu và bướng bỉnh. Đầy tự tin. Hiểu cái nghiệp mình đã dấn thân là thế. Chính việc cô không đến lại như một lời nhắn thân tình: không sao đâu bạn già ạ, con chịu được mà...

Vậy mà, cũng dạo ấy, có một lần anh khóc. Ấy là khi một người cầm bút ở dưới đó, người ấy anh biết, khá rõ là khác, không chỉ biết mà còn tin, và quý, vì anh nhận ra một dấu hiệu tài năng mà anh chờ đợi. Với anh, xưa nay vẫn vậy, anh tin ít ra trong nghệ thuật, cái tài đi đôi với cái tâm. Trong cuộc đời, từ rất lâu, từ mãi mãi, Trang Thế Hy vẫn tin, chờ đợi cái tài và cái đẹp... Thế mà cậu ấy, có tài và vì thế đáng tin, được chờ đợi, bỗng quay ra hùa đánh Cánh đồng. Và người trong nghề đánh thì rất hiểm. Thà anh chàng trưởng phó tuyên giáo gì đó – có cái tên rất ngộ mà xin lỗi tôi quên mất rồi, chỉ nhớ là nó rất ngộ – anh chàng ấy đánh thì anh chẳng chấp, nói cho cùng họ có hiểu gì đâu, cả văn học và cuộc đời, ai lại đi chấp kẻ không hiểu, Tư cũng dê kêu, anh biết, dửng dưng dê kêu. Đằng này người kia thì chắc chắn hiểu, hoàn toàn đủ khả năng hiểu Cánh đồng. Mà vẫn đánh. Tức không còn chuyện văn chương. Là chuyện con người. Sự sa đoạ của con người làm Trang Thế Hy khóc. Thà nó không có tài, anh nói. Nước mắt không thành dòng, chỉ mấy giọt, đặc sánh và mặn chát, lăn rất chậm trên đôi gò má đột ngột nhọn hoắt, già sọm của anh...

(Còn nữa)

SGTT ON